Studia Mazowieckie

Początki parafii w Pawłowie Kościelnym a kariery Dzierzgowskich h. Jastrzębiec

Radosław Lolo — 2026-01-31

Tekst przedstawia genezę i najstarsze dzieje parafii w Pawłowie. Erygowana w 1456 r. z wydzielonych wsi sąsiednich parafii od początku miała stać się elementem rezydencji rodowej Dzierzgowskich h. Jastrzębiec. Synowie fundatora Pomścibora (Jan i Mikołaj) w początkach XVI w. zaczęli osiągać wyższe szczeble w hierarchii senatorskiej i kościelnej. Skłoniło ich to do budowy nowej, murowanej świątyni, według wzorów stosowanych wówczas na Mazowszu. Dzięki fundacji Pomścibora powstał przed 1571 r. pierwszy tego typu w Polsce renesansowy, piętrowy nagrobek autorstwa Santiego Gucciego. Pawłowo powstało więc jako fundacja Dzierzgowskich, którzy parafię i świątynię traktowali jako elementy swej rezydencji, mającej ukazać krótką, jak się okazało, chwałę rodu.

Badania architektoniczno-historyczne kościoła w Pawłowie Kościelnym

Ryszard Małowiecki — 2026-01-31

Niniejsze opracowanie zawiera opis przebiegu oraz efektów badań stanu kościoła parafialnego w Pawłowie Kościelnym (gmina Czernice Borowe, powiat przasnyski), podjętych przed jego generalnym remontem pod koniec lat 80. XX w. Punktem wyjścia dla autora była jego praca dyplomowa pod tytułem Pawłowo. Kościół parafialny, gm. Czernice Borowe, woj. ciechanowskie. Badania architektoniczno-historyczne 1987–1988 napisana w Podyplomowym Studium Badań Zabytków Architektury Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej (promotor: doc. dr hab. Maria Brykowska), a także późniejsze uzupełnienia jej części historycznej. Przedstawił także rozważania i wnioski konserwatorskie oraz swoje, ciągle aktualne, rekomendacje do ewentualnych dalszych badań. Autor przedstawił również informacje o stanie kościoła bezpośrednio po remoncie, a także stan obecny. Jego zdaniem kościół w Pawłowie jest zabytkiem niedocenionym i należy uznać, iż dobrze się stało, że był przedmiotem szerszych badań, które, zwłaszcza w archiwaliach, powinny być kontynuowane. Wyniki mogą posłużyć jako element syntezy architektury XVI w. na Mazowszu – tematu mało znanego szerszemu kręgowi.

Człowiek pomiędzy wojną a pokojem – braterstwo broni w doświadczeniu weteranów misji zagranicznych. Refleksje z uroczystej debaty z okazji Dnia Weterana Działań poza Granicami Państwa

Rafał Bartłomiej Panfil — 2026-01-31

W środę, 28 maja 2025 r., w Auli Wydziału Nauk o Zdrowiu i Nauk Społecznych Państwowej Akademii Nauk Stosowanych im. Ignacego Mościckiego w Ciechanowie odbyła się uroczysta debata pt. „Człowiek pomiędzy wojną a pokojem – braterstwo broni w doświadczeniu weteranów misji zagranicznych”. Wydarzenie zorganizowano z okazji obchodów Dnia Weterana Działań poza Granicami Państwa. Nadrzędnym celem debaty było stworzenie przestrzeni do pogłębionej refl eksji, dyskusji i dialogu na temat roli, jaką żołnierze Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej odgrywali i odgrywają w zapewnieniu pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego. Jednym z bardziej szczegółowych celów było odzwierciedlenie etycznego i społecznego wymiaru służby wojskowej w trakcie działań poza granicami państwa.

Grodzisko w Starej Łomży w świetle nowych metod i koncepcji badawczych

Krzysztof Świątkowski — 2026-01-31

Do analizy funkcji grodziska w Starej Łomży zastosowano nowe koncepcje interpretacyjne funkcji wczesnośredniowiecznych grodów. Analiza uwzględnia specyfikę regionu mazowieckiego, a zwłaszcza jego północno-wschodnich obszarów w kontekście rodzącego się państwa piastowskiego. Wykorzystano badania archeologiczne przeprowadzone w latach 1982–1984, a także badania geofizyczne przeprowadzone po raz pierwszy w Starej Łomży w 2017 i 2018 r. Stwierdzono, że gród w Starej Łomży pełnił lokalne funkcje społeczno-kulturowe i obronne. Istniał w XI–XIII w. i nigdy nie pełnił funkcji grodu w sensie miasta, nie funkcjonował też w systemie organizacyjnym państwa Piastów. Wczesnośredniowieczna osada otwarta położona w pobliżu grodziska, obecnie Stara Łomża nad Rzeką, stała się zalążkiem powstania miasta Łomża w XV w.

Rafał Bartłomiej Panfil, Braterstwo broni jako forma więzi społecznej, Wydawnictwo Państwowej Akademii Nauk Stosowanych im. Ignacego Mościckiego w Ciechanowie, Ciechanów 2024, ss. 258

Tomasz Majewski — 2026-01-31

Recenzja

S. Aneta Maria Krawczyk CSP, Żeńskie zgromadzenia zakonne w diecezji płockiej w latach 1925–1939. Działalność społeczna i opiekuńczo-wychowawcza, Płock 2023, ss. 288 oraz 15 ilustracji

Leszek Zygner — 2026-01-31

Recenzja

Mazowieckie studia i szkice historyczne, red. Radosław Lolo, Jolanta Załęczny, Pułtusk 2025, ss. 234

Leszek Zygner — 2026-01-31

Recenzja

Wybór dokumentów Wydziału do Spraw Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Ostrołęce (1975–1989) ze zbiorów Archiwum Akt Nowych w Warszawie

Leszek Zygner — 2026-01-31

Działalność Wydziału do Spraw Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Ostrołęce w latach 1975–1989, formalnie podległego nowo powołanemu w 1975 r. wojewodzie ostrołęckiemu, jak również Urzędowi do Spraw Wyznań w Warszawie, była jedną z form realizacji polityki wyznaniowej władz PRL. Poza licznymi dokumentami tego wydziału, które przechowywane są obecnie w Archiwum Państwowym w Warszawie Oddział w Pułtusku, zachowało się również wiele dokumentów, które przechowywane są w Archiwum Akt Nowych w Warszawie. W niniejszym wyborze opublikowano dokumenty dotyczące rozmów z duchownymi prowadzonymi na spotkaniach z przedstawicielami administracji państwowej oraz z dyrektorem wydziału, sprawozdania statystyczne na temat kształtowania się stosunków wyznaniowych w województwie ostrołęckim, sprawozdania roczne o sytuacji wyznaniowej oraz działalności wydziału oraz dokumenty powizytacyjne wydziału.