Początki parafii w Pawłowie Kościelnym a kariery Dzierzgowskich h. Jastrzębiec

Radosław Lolo

doi:10.54539/sm.116

Published : 2026-01-31

Vol. 20 No. 2 (2025)

The Origins of the Parish in Pawłowo Kościelne and the Careers of the Dzierzgowski Family of the Jastrzębiec Coat of Arms

Radosław Lolo

https://orcid.org/0000-0003-2430-3148

DOI: https://doi.org/10.54539/sm.116

Abstract

The article presents the origins and the early history of the parish in Pawłowo. Established in 1456 from villages separated from neighboring parishes, it was intended from the outset to become part of the family residence of the Dzierzgowski family of the Jastrzębiec coat of arms. The sons of the founder Pomścibor (Jan and Mikołaj) began to attain higher positions of the senatorial and ecclesiastical hierarchy at the beginning of the 16th century. This prompted them to construct a new brick church, following architectural models then used in Mazovia (e.g., Serock, Zakroczym, Kiernozia). The function of a family necropolis was secured for the church by Jan’s son, Feliks Zbożny. Thanks to his foundation, before 1571 the first Renaissance two-storey tomb of this type in Poland was created, designed by Santi Gucci. Pawłowo thus emerged as a foundation of the Dzierzgowski family, who regarded the parish and its church as elements of their residence intended to display the — ultimately short-lived — glory of the family.

Keywords:

Mazovia, Ciechanów Land, history of the 15th–16th centuries, Dzierzgowski family, Pawłowo Kościelne, parish, church in Pawłowo

Most read articles by the same author(s)

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Lolo, R. (2026). The Origins of the Parish in Pawłowo Kościelne and the Careers of the Dzierzgowski Family of the Jastrzębiec Coat of Arms. Masovian Studies, 20(2), 13–24. https://doi.org/10.54539/sm.116

Altmetric indicators

Cited By

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Źródła

Źródła archiwalne

Archiwum Diecezjalne w Płocku:

AV 268, Wizytacja 1756 roku.

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie:

Archiwum Skarbu Koronnego ASK I-Rejestry poborowe, sygn. 1/7/0/3/66.

Archiwum Skarbu Koronnego ASK I-Rejestry poborowe, sygn. 1/7/0/3/27, k. 808 i 827.

Źródła drukowane

Kazimierza Stronczyńskiego opisy i widoki zabytków w Królestwie Polskim (1844–1855), t. IV: Gubernia Płocka, oprac. R. Kunkel przy udziale W. Szymańskiego, Warszawa 2013.

Materiały do dziejów ziemi płockiej, t. 7: Ziemia przasnyska, oprac. M.M. Grzybowski, Płock 1995.

Marticularum Ducatus Masoviae codices saeculo XV–XVI conscripti. T. 1, Liber distinctus numero 333 annorum 1417–1429, Warszawa 1918.

Z archiwaliów diecezjalnych XIX wieku. Dekanat przasnyski, z. 7, oprac. M.M. Grzybowski, Płock 2000.

Opracowania

Borkiewicz-Celińska A., Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku: (1370–1526), Wrocław 1970.

Boroda K., Synowie możnowładztwa i szlachty mazowieckiej na studiach na Uniwersytecie Krakowskim w latach 1400–1515, w: Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI-–XVIII wieku, red. J. Urwanowicz, E. Dubas-Urwanowicz, Białystok 2003.

Dzięgielewski J., Mazowszanie na urzędach centralnych w wieku XVI–XVII, w: Mazowsze na pograniczu kultur w średniowieczu i nowożytności, red. M. Dygo, Pułtusk 2007.

Dzięgielewski J., Najznamienitsi na Mazowszu za Jagiellonów i Wazów w XVI–XVII w., w: Studia z historii społecznej ofiarowane profesorowi Andrzejowi Wyczańskiemu, Białystok 2004.

Encyklopedia katolicka, t. XV: Pastoralna psychologia - Porphyreon, red. S. Wilk i in., Lublin 2011.

Encyklopedia kościelna, t. XVIII, Warszawa 1892.

Grabowski J., Dynastia Piastów mazowieckich. Studia nad dziejami politycznymi Mazowsza, intytulacją i genealogia książąt, Kraków 2012.

Grabowski J., Janusz II książę mazowiecki, pretendent do tronu polskiego (1455–16 lutego 1495), Kraków 2023.

Grabowski J., Serock w okresie panowania Piastów mazowieckich, w: Serock i Mazowsze na przestrzeni dziejów. Studia z okazji 600-lecia nadania praw miejskich Serockowi, red. S. Jakubczak, R. Lolo, Serock 2017.

Hajduk O.M., Rzeźba funeralna na Mazowszu w XVI wieku, Warszawa 2021.

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. II: Województwo łódzkie, red. J.Z. Łoziński, Warszawa 1954.

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. X, z. 10, oprac. I. Galicka, H. Sygietyńska, Warszawa 1987.

Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 10: Dawne woj. warszawskie, z. 18: Przasnysz i okolice, oprac. I. Galicka, H. Sygietyńska, Warszawa 1980.

Korytkowski J., Arcybiskupi gnieźnieńscy: prymasowie i metropolici polscy od roku 1000 aż do roku 1821, czyli do połączenia arcybiskupstwa gnieźnieńskiego z biskupstwem poznańskim, t. 3, Poznań 1889.

Kosman M., Poczet prymasów Polski, Warszawa 1997.

Kunkel R.M., Architektura gotycka na Mazowszu, Warszawa 2006.

Kunkel R.M., Architektura gotyckiego kościoła farnego miasta Serocka, w: Serock i Mazowsze na przestrzeni dziejów, Studia z okazji 600-lecia nadania praw miejskich Serockowi, red. S. Jakubczak, R. Lolo, Serock 2017.

Lolo R., Dzieje parafii w czasach staropolskich, w: Dzieje parafii pod wezwaniem Ducha Świętego w Węgrzynowie (1398–2020), red. J. Gołota, J. Mirończuk, Ostrołęka 2021.

Lolo R., Miasta mazowieckie w XVI–XVIII wieku. Studia i szkice, Warszawa 2021.

Łyjak W.Z., Organy na Mazowszu w diecezji płockiej od XIV wieku do 1818 roku, Płock 2005.

Nowowiejski A.J., Płock. Monografia historyczna, Płock 1930.

Opaliński E., Rodziny wielkosenatorskie w Wielkopolsce, na Kujawach i na Mazowszu za Zygmunta III. Podstawy karier, Warszawa 2007.

Pociecha W., Arcybiskup gnieźnieński, Mikołaj Dzierzgowski, prymas Polski (ok. 1490–1559). Zarys biograficzny, „Nasza Przeszłość” 1947, nr 2. DOI: https://doi.org/10.52204/np.1947.2.37-102

Pociecha W., Dzierzgowski Mikołaj h. Jastrzębiec (ok. 1490–1559), PSB, t. 6, Kraków 1948.

Serock i Mazowsze na przestrzeni dziejów. Studia z okazji 600-lecia nadania praw miejskich Serockowi, red. S. Jakubczak, R. Lolo, Serock 2017.

Sitnik A.K., Bernardyni i ich placówki klasztorne na północnym Mazowszu, w: Miejsce, które ratuje. Prostota franciszkańska i rokokowa ekspresja w założeniu pielgrzymkowym w Ratowie nad Wkrą, red. M. Wardzyński, Warszawa 2020.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B Chlebowski, W. Walewski, F. Sulimierski, t. VII, Warszawa 1886.

Sucheni-Grabowska A., Odbudowa domeny królewskiej w Polsce w latach 1504–1548, Wrocław 1967.

Śmigiel K., Prymasostwo polskie. Instytucja – prymasi – dokumenty, Warszawa 2018.

Wilska M., Mazowieckie środowisko dworskie Janusza Starszego. Studium społeczne, Warszawa 2012.

Wolff A., Studia nad urzędnikami mazowieckimi 1370–1526, Warszawa 1962.

Netografia

IH PAN: https://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=14339&q=Paw%C5%82owo&d=0&t=0.

Jan Dzierzgowski z Pawłowa (Id: 239497), w: Corpus Academicum Cracoviense (CAC), http://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/239497_Jan_Dzierzgowski_z_Paw%C5%82owa.

Mikołaj Dzierzgowski z Pawłowa (Id: 239464), w: Corpus Academicum Cracoviense (CAC), http://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/239464_Miko%C5%82aj_Dzierzgowski_z_Paw%C5%82owa.

Wolff A., Pawłowo Kościelne. Kartoteka powiatu przasnyskiego w średniowieczu. Kartoteka Słownika historyczno-geograficznego Mazowsza w średniowieczu, https://rcin.org.pl/ihpan/dlibra/publication/76079/edition/57289/content.